RIVM verkent gezondheid rond Chemelot

Uit de verkenning van het RIVM blijkt dat er op basis van de beschikbare gegevens geen patroon naar voren komt dat erop wijst dat ziekten structureel vaker voorkomen rond het Chemelot-terrein. Het RIVM geeft wel aan dat er rondom het Chemelot-terrein meer hinder door geluid en geur wordt ervaren. Ook is er meer bezorgdheid om de gezondheid door het wonen dicht bij industrie.

Het RIVM geeft aan dat er niet genoeg gegevens over gezondheidseffecten beschikbaar zijn om vast te stellen of er een relatie is tussen deze gezondheidseffecten en Chemelot. Daarom heeft het RIVM suggesties gedaan voor vervolgonderzoek. Het is nu aan de gemeenten Sittard-Geleen, Stein en Beek, en de Provincie Limburg om te bepalen of vervolgonderzoek wordt uitgevoerd.  

Het is begrijpelijk dat deze vraag wordt gesteld. Op basis van dit verkennend onderzoek is het niet mogelijk om een verband te leggen tussen een individuele ziekte en het wonen in de buurt van Chemelot. Het RIVM geeft aan dat de gegevens over gezondheidseffecten en ziekten in de omgeving beperkt zijn. Daarvoor is meer en gedetailleerder onderzoek nodig.

In november 2023 hebben Provinciale Staten van Limburg gevraagd om de invloed van industrieterrein Chemelot op de gezondheid van omwonenden en werknemers te onderzoeken. Dit verzoek is in december 2023 doorgegeven aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). In maart 2024 heeft de staatssecretaris toegezegd dat er een verkennend onderzoek zou komen naar de gezondheidseffecten rond Chemelot. Dit onderzoek past binnen de landelijke Actieagenda Industrie en Omwonenden en sluit aan bij eerdere RIVM-verkenningen, zoals in de IJmond en bij Chemours en de Westerschelde.

Het ministerie van IenW heeft het RIVM gevraagd deze verkenning uit te voeren. Daarbij is gewerkt met een begeleidingscommissie onder leiding van het ministerie van IenW. In overleg met deze commissie is de nadruk gelegd op de gezondheid van omwonenden.

Het RIVM is gevraagd om in kaart te brengen welke gegevens er beschikbaar zijn over Chemelot en gezondheid, en wat deze gegevens wel en niet laten zien. Daarbij is gekeken naar de zogenoemde bron-effectketen: van bronnen en uitstoot, via verspreiding en blootstelling in de leefomgeving, tot mogelijke gezondheidseffecten.

De verkenning had vier doelen:

1. Overzicht krijgen van de beschikbare gegevens van de bron-effectketen van stoffen en factoren, zoals geluid en geur en wat dit betekent voor de gezondheid rond Chemelot.
2. Inzicht krijgen in de mogelijkheden en beperkingen van deze bestaande gegevens bij het bepalen van gezondheidsrisico’s en gezondheidseffecten.
3. Overzicht krijgen van de inzichten en eventuele aandachtspunten voor de gezondheid van omwonenden.
4. Aangeven welke vervolgstappen mogelijk zijn om de inzichten in de gezondheid te verbeteren. 

Het RIVM gaat hierbij uit van een brede kijk op gezondheid. Gezondheid gaat niet alleen over het ontbreken van ziekten, maar ook over lichamelijk, geestelijk en sociaal welbevinden, zoals omschreven door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Het RIVM heeft geen nieuw onderzoek of metingen gedaan, maar bestaande gegevens verzameld en geanalyseerd. Daarbij is gekeken naar de hele keten. Van verschillende bronnen en uitstoot, via de verspreiding in de leefomgeving en blootstelling, tot mogelijke gezondheidsrisico’s en gezondheidseffecten. Deze keten is in kaart gebracht voor lucht, water en bodem, en voor geluid en geur in relatie tot gezondheid. 

• Het RIVM geeft aan dat de hoeveelheid fijnstof en stikstofdioxiden in de onderzochte gebieden voldoen aan de wettelijke normen, maar wel hoger zijn dan de WHO-advieswaarden. Dit is op veel plekken in Nederland het geval. De bedrijven op Chemelot zijn een bron en dragen hier volgens het RIVM voor een klein deel aan bij. De rest komt van andere bronnen, zoals landbouw en verkeer uit binnen- en buitenland. Al deze bronnen samen zorgen ervoor dat de concentraties boven de WHO-normen uitkomen.
• De uitstoot van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) blijft een aandachtspunt. Van elke losse stof waarvoor gegevens beschikbaar zijn, voldoet de concentratie in de lucht bij Chemelot aan de wettelijke norm. Wel wijzen de gegevens op een mogelijk verhoogd gezondheidsrisico door de blootstelling aan mengsels van stoffen in de lucht. Dit is in april 2025 ook al geconstateerd door het RIVM. 

• De kwaliteit van het water in de Maas is een aandachtspunt voor de gezondheid. De concentraties van gevaarlijke stoffen zoals kwik, zijn ook zonder de lozing van Chemelot al hoog. Het is niet aannemelijk dat mensen met deze verontreiniging in aanraking komen, zolang er niet in de maas gezwommen wordt, er geen vis wordt gevangen en water niet als drinkwater gebruikt wordt.
• Chemelot mag stoffen lozen op de Maas. Voor veel van deze stoffen zijn geen gezondheidskundige risicowaarden bekend, waardoor geen gezondheidskundige beoordeling mogelijk is. Door de grote hoeveelheid stoffen die geloosd mogen worden, is het ook relevant om te kijken naar de mogelijke effecten van meerdere stoffen samen.

• De aanwezige bodem- en grondwaterverontreinigingen vormen geen direct gezondheidsrisico, zolang grondwater niet wordt gepompt en gebruikt. Daarom geldt sinds 1999 het advies van de Provincie Limburg om geen grondwater te gebruiken. 

• Omwonenden van het Chemelot-terrein ervaren hinder van activiteiten op het terrein, zoals overlast van geluid, geur en licht. Ook maken zij zich meer zorgen over hun gezondheid door industrie dan op andere plekken in Zuid-Limburg.
• Geluidshinder vormt een belangrijk aandachtspunt voor de gezondheid omdat blijkt dat de geluidsniveaus in de omgeving van Chemelot uitkomen boven de advieswaarden voor wegverkeer van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dit geluid komt van verschillende bronnen, waaronder Chemelot.

• Op basis van beschikbare gegevens blijken er geen vaste patronen naar voren te komen die erop wijzen dat ziekten en gezondheidseffecten meer voorkomen in de gebieden rond Chemelot. Wel blijken deze gegevens beperkt te zijn. De gegevens laten wel zien dat omwonenden meer hinder door geluid en geur ervaren dan gemiddeld in Zuid-Limburg. Ook ervaren omwonenden slaapverstoring door geluid en maken zij zich zorgen over industrie in relatie tot hun gezondheid.

Het RIVM concludeert dat het met de beschikbare gegevens maar beperkt mogelijk is om gezondheidsrisico’s of gezondheidseffecten te bepalen. Meer inzicht in de mate waarin mensen worden blootgesteld aan stoffen en andere factoren, zoals geluid en hinder, kan helpen om gezondheidsrisico’s nauwkeuriger te kunnen benoemen. Met name omdat mensen worden blootgesteld aan een combinatie van stoffen en factoren, waarvan het effect samen niet duidelijk is. Daarom adviseert het RIVM om beter te kijken naar het totale mengsel van stoffen dat voorkomt in de omgeving van Chemelot en extra metingen te doen.

In de verkenning waren de beschikbare gegevens rondom het voorkomen van ziekten en aandoeningen in de regio rond het Chemelot-terrein beperkt. Het RIVM adviseert daarom om aanvullend epidemiologisch onderzoek te doen naar het voorkomen van ziekten en aandoeningen in de regio. 

In de verkenning is gebruik gemaakt van de GGD Gezondheidsmonitor. Hieruit blijkt dat omwonenden zich zorgen maken over hun gezondheid in relatie tot industrie en dat ze meer hinder ervaren van geluid en geur. Het RIVM raadt aan om onderzoek uit te voeren dat inzicht kan geven in de redenen tot zorg, de ervaren hinder en de factoren die hierop van invloed zijn. Op basis hiervan kunnen maatregelen worden genomen die aansluiten bij de zorgen die leven.

Verder adviseert het RIVM uit te zoeken welke bedrijven het meeste geluid veroorzaken. Bedrijven kunnen dan maatregelen nemen om geluidsoverlast te voorkomen. Het uitvoeren van verdiepend onderzoek mag geen reden zijn om niet alvast maatregelen te nemen bij bedrijven.